Wpisy

Phil Collins. Człowiek orkiestra już w sprzedaży!

phil-collins-czlowiek-orkiestra-b-iext54639461

Poprawiona, zaktualizowana i solidnie rozbudowana wersja biografii Phila Collinsa trafiła do księgarń! To trzecie życie „Człowieka orkiestry”.

W styczniu zgłosiło się do mnie wydawnictwo In Rock z propozycją ponownego wydania tej książki. Poprzednie nakłady wydań GAD Records (2008) i Anakondy (2013) wyprzedały się, a czerwcowy koncert Collinsa w Warszawie dawał znakomity pretekst do zainteresowania publiczności historią artysty na nowo. Warunek był jeden: książka musiała być obszerniejsza. I w sumie było mi to na rękę, gdyż pisząc tę biografię jedenaście lat temu celowo pominąłem wiele wątków związanych z Genesis. Po pierwsze, nie chciałem się powtarzać po napisanej w 2007 roku biografii zespołu, a po drugie, uznałem, że w biografii Collinsa należy się w stu procentach skupić na Collinsie. Gdy spojrzałem na ten tekst po latach doszedłem do wniosku, że aby stał się on bardziej kompletny należy tę genesisową dziurę jednak wypełnić. Tak się szczęśliwie składało, że do moich rąk w międzyczasie trafiły nowe dla mnie, ciekawe i sporo wnoszący źródła, na których mogłem się oprzeć opisując działania Genesis, szczególnie te z lat 1970-1977. Dzięki temu „Człowiek orkiestra” nie tylko przytył o dobre dwieście tysięcy znaków (mniej więcej sto książkowych stron), ale również stał się biografią dużo bardziej szczegółową i kompletną. Uzupełnień i podnoszących jakość poprawek doczekały właściwie wszystkie rozdziały. Co oczywiste, powstał też zupełnie nowy rozdział poświęcony wydarzeniom po 2012 roku.

Wydawnictwo postarało się o kilkanaście dobrych i rzadko publikowanych zdjęć oraz bardzo szczegółową bibliografię. W sumie „Człowiek orkiestra” w wersji wydanej przez In Rock w 2019 roku opisuje losy Collinsa od dzieciństwa aż po trasę Still Not Dead Yet. Mamy tu Phila prywatnie, mamy Phila muzycznie i filmowo, solowo i zespołowo, zarówno w Genesis jak i w Brand X, mamy Phila szczęśliwie zakochanego i topiącego smutki w alkoholu… tym razem już bez przemilczeń Collins został opisany z każdej znanej mi strony.

Kryminalno-biograficzna wiosna! Niebawem dwie premiery.

20190401_170646-001

Dłuższe milczenie może znaczyć, że człowiek albo nie ma nic ciekawego do powiedzenia albo ma zaklejone usta plastrem, albo intensywnie nad czymś pracuje i jest zbyt zajęty, żeby strzępić język. W przypadku autora książek tę pierwszą opcję można spokojnie odrzucić, bo autor zawsze ma coś ciekawego do powiedzenia, a plaster mam na ustach tylko ze względów skojarzeniowo-promocyjnych… pozostaje więc opcja trzecia. Tak, praca była i jest intensywna. W tej chwili najwięcej moich rąk jest na pokładzie projektu beletrystycznego, którego premierę planuję na rok 2019 i jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, będzie to okoliczność po której zajściu przestanę się już krygować i pozwolę samemu sobie na nazywanie się pisarzem, a nie tylko autorem książek. Ale powoli, to dopiero to za rok. Do tego czasu, mam nadzieję, wydarzy się jeszcze sporo ciekawego.

Mój najbliższy atak na księgarskie półki nastąpi wiosną i będzie to atak dubeltowy: kryminalno-biograficzny. Kryminał „Niezależność” to rzecz w pełni premierowa, nieformalna czwarta część zmagań ze złym światem dziennikarza już w pełni śledczego Marcina Farona. Po „Przypadku” – białej, klinicznej opowieści ze świata medycznego korpo, wracam do swoich ulubionych klimatów – jesiennej sceny kulturalnej, podlanej krwią konfliktu światopoglądowego. Będą piękne aktorki, uwikłani dziennikarze, śliskie układy na szczytach władzy, długi hazardowe i dramatyczne wywiady-rzeki. Będzie dzisiejsza Polska rozdarta na pół i będzie też warszawski most, po którym pewnej listopadowej nocy przespaceruje się śmierć. Trup się (po)ściele, ale rozsądnie i nie od pierwszej strony. Historia postawi też ważne pytania. Czy warto mówić prawdę i jaka jest jej cena? Komu i czemu służą media? Kto przeżyje walkę o własną niezależność? Można by pomyśleć, że bardzo nie lubię dziennikarza Marcina Farona piętrząc mu tyle trudności i stawiając te wszystkie pytania, ale to mylne wrażenie. Po prostu mocno w niego wierzę, a im więcej kłód mu pod nogi rzucę, tym bardziej będzie się mógł wykazać. Im więcej trudnych pytań, tym więcej błyskotliwych odpowiedzi…

Druga książka, która ukaże wiosną to w połowie premierowa biografia. Jak wiadomo „wciąż żywy” Phil Collins dwa lata temu pokazał „fucka” problemom zdrowotnym, odstawił butelkę i kroplówkę i wrócił tam gdzie jest wielki i kochany czyli na scenę. Finał wiosennej trasy po Europie będzie miał miejsce w Warszawie. Będzie to pierwszy solowy występy Collinsa w Polsce i nic dziwnego, że wydawnictwo In Rock chce mieć z tej okazji stosowną biografię w katalogu premier. I w tej sprawie zwrócono się do mnie, abym udostępnił wydawnictwu licencję na moją książkę „Phil Collins. Człowiek orkiestra”. Problem polegał na tym, że tekst moim zdaniem mocno się zestarzał, zawierał błędy i był zdecydowanie zbyt krótki. Wymagał sporo pracy. Nie zastanawiałem się jednak długo. Phil Collins jest moim ukochanym muzykiem, a In Rock to wciąż najpoważniejsza muzyczno-biograficzna marka na polskim rynku wydawniczym. Reasumując: wydanie książki o ulubionym muzyku w ulubionym wydawnictwie to zaszczyt. W styczniu odłożyłem większość innych zadań i poświęciłem dwa miesiące na rozbudowanie „Człowieka orkiestry”, poprawienie błędów i podszlifowanie stylu starej wersji. Efekt jest taki, że książka została poprawiona (po raz pierwszy skorzystałem z możliwości redakcji merytorycznej, za którą dziękuję Ci Płociu! I jeszcze będę nie raz dziękował…), jest sprawniej napisana, no i przede wszystkim jest jej prawie dwa razy więcej. Gdy podchodziłem do tematu dwanaście lat temu, celowo pominąłem wątki Genesis, bo byłem świeżo po napisaniu biografii zespołu i nie chciałem się powtarzać. Teraz właśnie tego najbardziej mi w tej książce brakowało, więc sięgnąłem głęboko do źródeł i napisałem dodatkowe rozdziały poświęcone głównie działalności Genesis w latach siedemdziesiątych. Uzupełniłem też nieco późniejsze okresy i doprowadziłem historię niemalże do dnia dzisiejszego. Summa summarum prawdopodobnie w maju lub na początku czerwca ukaże się nowe, lepsze, bogatsze i poprawione wydanie biografii „Phil Collins. Człowiek orkiestra”.

Krótko mówiąc, wracam na literacki ring z podwójnym uderzeniem. O dalszych szczegółach będę niebawem informował. Redakcje tekstów i projekty okładek są na ostatniej prostej, więc i dokładne daty premier powinny być znane lada dzień/tydzień. Wyjaśni się też o co chodzi z plastrem…

„Irena Kwiatkowska. Żarty się skończyły” – Marcin Wilk (recenzja)

20190314_141331

Ireny Kwiatkowskiej nie sposób nie znać. To prawdziwa ikona polskiego teatru, telewizji i kabaretu. Wyrosła na jedną z liderek wykształconego jeszcze przed wojną pokolenia aktorów, którzy już po zakończeniu wojny wytyczali kierunki rozwoju artystycznego na całe dekady, definiowali intelektualne poczucie humoru, kreowali, tworzyli i jak mówi powiedzenie: bawili ucząc i uczyli bawiąc. Kwiatkowska obok m.in. Wiesława Michnikowskiego, Edwarda Dziewońskiego, Wiesława Gołasa, Aliny Janowskiej i wielu innych znamienitych artystów stanowiła jeden z najsilniejszych ówczesnych motorów kulturalnych. To była kultura przez wielkie „K” – inteligentna, zabawna, błyskotliwa, wymagająca ale przystępna zarazem.

Kwiatkowska nie miała wybitnych warunków, czego była świadoma, ale miała wybitny talent, który poparła gigantyczną pracą. Rozwinęła się imponująco. Przyszedł taki moment, że przestano ją określać, czy kategoryzować, bo to skala jej talentu określała i stanowiła kategorię samą w sobie. Do dziś Kwiatkowska pozostaje niedoścignionym wzorem dla aktorów młodego pokolenia. Podziwiam to jak naturalnie kreowała postaci, jak łatwo nadawała swoim kreacjom bardzo charakterystycznego poczucia humoru, jak zlewała się z przedstawianym charakterem, dzięki czemu zawsze imponowała niezwykłą wiarygodnością. To jedna z tych aktorek które dla mnie były od zawsze i na zawsze. I nawet jej śmierć nic w tej kwestii nie zmieniła. Irena Kwiatkowska zapracowała na nieśmiertelność. Jej drogę i dorobek warto poznać, bo to z jednej strony zbiór często wybitnych dokonań artystycznych, z drugiej interesująca historia. Tym razem spróbował ją opowiedzieć Marcin Wilk w książce „Żarty się skończyły” (Znak, 2019).

To dobra książka, zawierająca bardzo dobre fragmenty, ale też pewne luki i drobne niedociągnięcia, które pozostawiły u mnie pewien niedosyt. Niewielki, ale jednak. Książkę reklamuje się głównie przez pryzmat wykorzystania wiedzy i fragmentów pochodzących z pamiętników aktorki. I faktycznie rozdziały w których autor opiera się o te archiwalia i obficie je cytuje są najmocniejszymi punktami książki. Kwiatkowska siłą rzeczy jest tu najbardziej obecna. Jej perspektywa i przede wszystkim szczerość dziennikowych zapisków są tu bezcenne. Autor również bardzo sprawnie „współpracuje” z tym pamiętnikiem, uzupełnia go, prowadzi narrację i dobiera cytaty w taki sposób, że historia ładnie i logicznie płynie. Gdy zasoby tego źródła kończą się temperatura odrobinę spada, a artystka nieco oddala się. Najbardziej doskwierające staje się to na szczęście dopiero pod sam koniec książki, gdzie jak się domyślam źródła kurczą się tak bardzo, że trudno o płynną narrację i szczegółowe opisy.

Marcin Wilk pisze prostym, reporterskim językiem nadając całości odpowiedniej dynamiki. Jest obiektywny, nie pozwala sobie na recenzenckie wycieczki i analizy. Uczciwie podąża za źródłami, niczym zimne oko kamery pokazuje wydarzenia i pozwala im samym mówić za siebie. A historia ta niesie ze sobą i komedię i dramat i romans, więc mamy do czynienia z bogatym bukietem emocji. Jest tu mnóstwo pysznych anegdot, trochę scen dramatycznych (relacja Kwiatkowskiej z matką, okres wojny) i przede wszystkim sporo prawdy o bohaterce. Takiej prawdy, którą można uzyskać tylko z osobistych, skrywanych przez lata przed światem zapisków. Dowiadujemy się choćby o nawracających stanach przygnębienia i melancholii nawiedzających Kwiatkowską w młodości, o pierwszych uczuciach, o jej silnych wątpliwościach dotyczących obranej drogi, o wielkiej i bardzo krytycznej samoświadomości (sądziła, że jest zbyt mało inteligentna do pracy w kulturze, wątpiła we własny talent) ale również o licznych i rozległych zainteresowaniach, które aktywnie realizowała. Bardzo dużo czytała, ale nie stroniła też od sportu. Była bardzo sumienną i pracowitą perfekcjonistką. Wilk sporo miejsca poświęca jej małżeństwu z Bolesławem Kielskim, a także samemu Kielskiemu (ciekawa, w sumie dość niejednoznaczna postać, a ledwie liźnięty wątek jego współpracy ze Służbami i tajemnicza, niewyjaśniona choroba, na którą zmarł, każą sądzić, że Kielski to materiał na osobną biografię). W sumie dostajemy naprawdę sporo dynamicznie podanej prawdy o życiu, postawie, filozofii i dorobku Kwiatkowskiej. Prawdy podanej raczej esencjonalnie, bez „analizatorskiego” lania wody. Można powiedzieć: samo gęste.

Czego mi zabrakło? Zaryzykowałbym na miejscu autora i poszerzył narrację o choćby lakoniczne opisy niektórych dzieł. Liczyłem, że częściej zajrzymy na plan „Wojny domowej”, „Czterdziestolatka” i „Zmienników”, że Wilk sypnie licznymi anegdotami, historyjkami obyczajowymi z okresów pracy nad tymi produkcjami… No i ta końcówka. Jak już wcześniej pisałem, odniosłem wrażenie, że jest szyta już nawet nie z resztek, ale drobniutkich skrawków materiału i finisz przez to wypada chaotycznie. Ale cóż, zdarza się. Biografia to nie powieść i czasami po prostu nie da się utrzymać poziomu do ostatnich stron, bo to życie pisze tę historię. Biograf jest niewolnikiem źródeł i pamięci świadków, a z tym bardzo różnie bywa. Reasumując: „Kwiatkowska. Żarty się skończyły ” to dobra, rzetelnie i sprawnie napisana biografia, dzięki której – jak się ktoś spręży – można w jeden wieczór zapoznać się z historią Ireny Kwiatkowskiej. Może nie jest to kompletny obraz artystki, ale na pewno dobry, intrygujący i wyrazisty szkic.

Kieślowski. Zbliżenie

kieslowski-zblizenie

Odkąd sięgam pamięcią Krzysztof Kieślowski kojarzył mi się z czymś bardzo ważnym i bardzo bliskim, z jakąś wielką tajemnicą dotyczącą ludzkiej psychiki, emocjonalności i z trudną historią Polski lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Byłem jeszcze dzieckiem, a już mnie to kino i to spojrzenie na człowieka magnetyzowało. Jeszcze niewiele rozumiałem, a już pewne rzeczy odbierałem intuicyjnie, emocjonalnie. Z wiekiem, gdy świadomość rosła, rosła też fascynacja filmami Kieślowskiego, a poczucie, że jest to bardzo ważne i bardzo mi bliskie przeistoczyło się w pewność.

Przyznaję, że to obciążone może nawet depresyjną melancholią bardzo drobiazgowe spojrzenie na człowieka i jego przestrzeń emocjonalną oraz skrupulatne analizowanie ludzkich losów przez pryzmat przeznaczenia i przypadku, to cechy które próbuję przemycać (zachowując oczywiście odpowiednie proporcje) do swojego świata literackiego. Pod tym względem Krzysztof Kieślowski zawsze będzie da mnie jednym z mistrzów.

Kieślowski jest mi bliższy niż twórcy wywodzący się ze świata kryminału, ale nie znałem zbyt dobrze jego historii. Z tym większym apetytem przystąpiłem do lektury niedawno wydanej biografii „Kieślowski. Zbliżenie” autorstwa Katarzyny Surmiak-Domańskiej. Ponad sześćsetstronicowy tom obiecywał wyczerpującą, kompletną biografię i słowa dotrzymał. To bardzo dobra książka, uczciwie prowadząca czytelnika od lat dzieciństwa i meandrów relacji rodzinnych Kieślowskiego, przez okres edukacji, mozolnej wspinaczki po szczebelkach trudnej, zawiłej kariery w peerelowskiej Polsce, działalność „dokumentalną”, przejście w fabułę, przez wzloty i upadki, błyskotliwe pomysły i okresy wątpliwości, krótką ale niebywale intensywną karierę międzynarodową aż po chorobę i śmierć. Wszystkie wątki zdają się być wyczerpane. Autorka umiejętnie je komponuje. Poznajemy genezy kolejnych ważnych wydarzeń, ich szczegóły i skutki.

W tej książce wszystko jest na miejscu, nic nie dzieje się przypadkiem, nie jest wyrwane z kontekstu. Szczegółowo i dosyć szeroko opisany żywot Kieślowskiego mamy tu bardzo logicznie poprowadzony. Surmiak-Domańska musiała przeprowadzić rozległy research (pisze w nocie odautorskiej o trzyletniej pracy i o setce osób z którymi przeprowadzała wywiady, a lista pozycji w bibliografii liczy ponad trzysta pozycji) ale też imponuje zrozumieniem często już obcych nam mechanizmów określających relacje władzy z artystami w latach komuny (ileż tam się trzeba było nakombinować, żeby móc pokazać kawałek prawdy nie podpadając władzy z jednej strony i nie narażając się środowiskom buntowniczym z drugiej). Szerokie tło polityczno-społeczne jest wielkim atutem tej książki, bo biografię reżysera otrzymujemy na niezwykle istotnym w tym przypadku zmieniającym się tle politycznym. Co za tym idzie historia Kieślowskiego to kawał historii Polski drugiej połowy XX wieku. Bardzo dobrze się to czyta. Autorka pisze dynamicznym reporterskim językiem i trzyma naprawdę bardzo wysoki poziom obiektywizmu.

Wielki artysta wymaga wielkiej biografii, a najwięksi będą mieli takich biografii wiele. Nie wiem czy „Zbliżenie” to jest już ta definitywna biografia, która wyczerpuje temat Kieślowskiego. Wiem na pewno, że warto po tę biografię sięgnąć. Dla fanów mistrza i kina ogólnie to lektura obowiązkowa, ale poleciłbym ją również tym, którzy interesują się najnowszą historią i nie mierzą jej tylko datami wybuchów wojen, rotacjami na stołkach ministerialnych, ale widzą ją też przez pryzmat sztuki i życiowych zmagań wybitnych artystów. „Zbliżenie” to rzecz którą przeczytałem jednym tchem, nie tracąc zainteresowania ani na moment i którą z dumą postawię na półce z przekonaniem, że będę do niej wracał.

Biografia Riverside ukończona!

20160523_201424_HDR

Postawiłem ostatnią kropkę. Tekst biograficzny „Riverside. Sen w wysokiej rozdzielczości” jest kompletny. Jest już też autoryzowany co znaczy, że pod każdym ze 106 452 słów można się podpisać i wziąć za każde z nich odpowiedzialność. Tekst w najbliższych tygodniach przejdzie redakcję, korektę, ponowną korektę autorską i stanie się książką. Trwają już prace nad okładką, niebawem zaczniemy dobór zdjęć. Będzie grubo (na pewno ponad 300 stron), szczegółowo i różnorodnie. Całość oparta jest na wiedzy unikalnej, a więc pochodzącej z moich, niepublikowanych wcześniej wywiadów z muzykami Riverside i „przyjaciółmi zespołu”, świadkami historii. Premiera prawdopodobnie jesienią, konkretną datę ustali i poda niedługo wydawnictwo In Rock.

Siedem lat temu w rzekobrzeżnym kalendarzu…

dvd reality dream

Siedem lat temu, 17 maja 2008 roku Riverside rejestrował swoje pierwsze oficjalne DVD. To był chyba najdłuższy koncert w historii zespołu. Na setlistę złożyło się 21 wykonań (19 utworów, dwa zagrane podwójnie), a całość łącznie z bisami i poprawkami trwała trzy godziny.

Pamiętam ten koncert głównie przez pryzmat niecodziennej atmosfery. Wówczas Riverside wiązał mi się ściśle z kameralnym klimatem i ciasnotą niewielkich klubów, w których najczęściej występował. Tymczasem łódzka Toya bez trudu przyjęła około tysiącosobową publikę (spokojnie przyjęłaby drugie tyle), a grupę gościła na dużej scenie, tak dużej, że Mariusz Duda swobodnie biegał wokół – sporej przecież – perkusji Mittloffa na początku utworu „Ultimate Trip”. Niestety nie można tego zobaczyć na DVD „Reality Dream”, gdyż tamto wykonanie nie trafiło na płytę. Dopiero teraz po kilku latach dowiedziałem się od Mittloffa, dlaczego zespół musiał zagrać ten numer raz jeszcze. W trakcie styczniowej rozmowy Mittek przyznał mi się, że miał źle ustawionego klika i przez to utwór ten został zagrany za wolno… Do dziś pamiętam konsternację panującą na opustoszałej już nieco widowni, gdy Mariusz wyszedł zza kulis już po zakończeniu koncertu i powiedział słowa, które na ułamek sekundy zmroziły wszystkim krew w żyłach. Nie nagrało się! – rzucił ze sceny, ale chyba trochę zbyt lekko, żeby na dłuższą metę nabrać fanów.

Być może gdyby wiedział, jakie problemy będą czekały zespół w związku z realizacją materiału wizualnego na potrzeby DVD, nie miałby ochoty na takie żarty ;) Bo choć koncert się nagrał, niebawem miało się okazać, że zarówno praca kamerzystów, jak i wizja montażystów tego DVD, pozostawiały sporo do życzenia. Na premierę „Reality Dream” przyszło wszystkim czekać prawie półtora roku, ale dobrze, że w ogóle te nagrania się ukazały. Z przyjemnością wracam do nich (przyznaje się, raczej do płyt audio), choćby dla znakomitych wykonań „Volte-Face”, „Parasomnii”, czy „Panic Room”.

Choć „Reality Dream” pozostaje oczywiście sympatyczną pamiątką po trylogii, to jednak czas już chyba najwyższy na następne tego typu wydawnictwo. Obiło mi się o uszy, że może na najbliższej trasie zdarzy się koncert z panami kamerzystami. No i matematyka kalendarza potwierdza, że już czas. Łódzki koncert odbył się w siódmym roku istnienia Riverside, po trzecim dużym albumie, od 2008 do dziś minęło kolejne siedem lat, lada chwila dostaniemy album numer sześć… No jakby nie liczyć – wychodzi, że potrzebne jest nowe DVD.

 

Biografia Riverside – in progress

Uważam, że jedną z największych krzywd, jaką można wyrządzić cenionemu artyście, to pisząc biografię, przygotować mu bezkrytyczną laurkę. Nawet jeśli biograf jest zafascynowany twórczością, powinien umieć wyłączyć w sobie „fana” na czas pracy, by spojrzeć na pewne sprawy chłodnym obiektywnym okiem. Dla dobra własnej wiarygodności, dla dobra czytelnika i wreszcie dla dobra samego bohatera biografii. Jeśli jest nim artysta, to niezwykle istotne jest umiejętne wskazanie jego trudnych zmagań (wszak artysta musi się zmagać, zmagania to nieodłączna część procesu twórczego), a sprawne wskazanie potknięć, pomyłek, spadków formy twórcy, osadzone wśród „pochwał” za dzieła prawdziwie udane, doskonale obrazuje proces zmagań. Nie ma pisarza, który napisał tylko dobre, mądre książki, nie ma filmowca, który stworzył tylko ciekawe, udane filmy, nie ma muzyka, który choć raz w życiu nie zbłądził nagrywając płytę… Przekroczyłem półmetek biografii Riverside, jestem świeżo po „rozprawie” nad albumem „Rapid Eye Movement”, który jak każdy inny, zasłużył na obiektywne spojrzenie i wnikliwą analizę. Już wiem, że będzie to jeden z najbardziej kontrowersyjnych fragmentów tej książki… Jednym z tematów tej płyty jest „dualizm”, ale takiego „dualizmu”, jaki określi to wydawnictwo po latach chyba mało kto się spodziewa. Nawet w obozie grupy zdania na temat REM-u są podzielone.

Załączony filmik, to amatorskie nagranie „Cybernetic Pillow” z koncertu w Bułgarii z 2010 roku. Nawet w świecie progresji lubię proste, czterominutowe piosenki, ale zawsze miałem wrażenie, że temu numerowi brakowało takiego rozsądnego „odjazdu” (od 3:55), jaki pojawiał w się w koncertowych wersjach.